MMXXVI

Informacje ogólne

Ogólnopolska konferencja naukowa „Przeszłość i przyszłość badań w naukach prawnych” stanowi wyjątkowe forum debaty poświęcone najważniejszym kierunkom rozwoju współczesnej nauki prawa oraz roli badań prawniczych w kształtowaniu praktyki stosowania prawa i odpowiadaniu na wyzwania współczesnego świata. Wydarzenie organizowane w jubileuszowym roku 70-lecia działalności Instytutu Nauk Prawnych PAN będzie okazją zarówno do podsumowania dorobku Instytutu, jak i do refleksji nad przyszłością badań prowadzonych w dyscyplinie nauk prawnych.

Konferencja poświęcona będzie prezentacji aktualnych osiągnięć naukowych oraz najnowszych wyników badań realizowanych w obszarach, w których badacze Instytutu Nauk Prawnych PAN od dekad odgrywają istotną rolę w rozwoju doktryny prawa i wywierają realny wpływ na praktykę legislacyjną, orzeczniczą i stosowanie prawa. W centrum zainteresowania znajdą się zarówno zagadnienia historyczne związane z rozwojem polskiej nauki prawa, jak i współczesne wyzwania regulacyjne wynikające z dynamicznych przemian społecznych, gospodarczych i technologicznych.

Program wydarzenia obejmuje sesje plenarne oraz rozbudowane panele tematyczne poświęcone kluczowym obszarom badań prawniczych. Debata otwierająca konferencję będzie skoncentrowana na wkładzie Instytutu Nauk Prawnych PAN w rozwój polskiego systemu prawnego i nauki prawa na przestrzeni ostatnich siedemdziesięciu lat. Szczególna uwaga poświęcona zostanie wpływowi środowiska naukowego Instytutu na rozwój prawa cywilnego i karnego, prawa międzynarodowego publicznego, procesów transformacji ustrojowej i gospodarczej, harmonizacji prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej oraz rozwojowi współczesnych kierunków badań obejmujących prawa człowieka, prawo nowych technologii, ochronę konkurencji czy własność intelektualną.

Istotnym elementem konferencji będą sesje tematyczne skupione wokół trzech głównych bloków: prawa publicznego, nauk penalnych oraz prawa prywatnego. W ramach paneli eksperci z czołowych krajowych ośrodków naukowych podejmą debatę nad najbardziej aktualnymi zagadnieniami współczesnej nauki prawa, w tym dotyczącymi ochrony praw człowieka, praw jednostki w gospodarce cyfrowej, przestępczości gospodarczej jako wyzwania globalnego, odpowiedzialności za współczesne zbrodnie wojenne, ochrony własności intelektualnej w sektorze life science oraz wyzwań regulacyjnych związanych z rozwojem nowych technologii.

Konferencja zgromadzi wybitnych przedstawicieli nauk prawnych — zarówno badaczy, jak i praktyków prawa — którzy poprzez współpracę, polemikę naukową oraz wymianę doświadczeń współtworzą współczesną doktrynę prawa oraz wpływają na kierunki jego interpretacji i stosowania. Organizatorzy przewidują szeroką reprezentację środowiska akademickiego oraz udział ekspertów zaangażowanych w badania o znaczeniu wykraczającym poza krajowy porządek prawny i wpisujących się w światowe trendy rozwoju nauki.

Ważnym elementem wydarzenia będzie otwarty charakter debaty naukowej. Organizatorzy przewidzieli zarówno otwarty nabór referatów, jak i udział zaproszonych prelegentów reprezentujących najważniejsze ośrodki badawcze i zespoły naukowe zajmujące się problematyką szczególnie istotną dla rozwoju współczesnej nauki prawa oraz praktyki stosowania prawa. Dzięki temu konferencja stanie się miejscem prezentacji badań prowadzonych na najwyższym poziomie naukowym oraz forum inspirującej wymiany poglądów dotyczących najbardziej aktualnych problemów prawnych.

Wydarzenie będzie miało charakter hybrydowy. Oprócz udziału stacjonarnego przewidziano transmisję internetową obrad, umożliwiającą uczestnictwo szerokiemu gronu odbiorców, w tym studentom, absolwentom kierunków prawniczych, przedstawicielom zawodów prawniczych oraz wszystkim zainteresowanym współczesnymi kierunkami rozwoju nauki prawa. Wybrane wystąpienia i referaty zostaną również udostępnione w formie nagrań, co pozwoli na dalsze upowszechnianie wyników badań naukowych oraz zwiększenie zasięgu oddziaływania konferencji.

Efektem konferencji będą także publikacje naukowe przygotowane na podstawie wybranych referatów. Umożliwiając dalsze rozwijanie dyskusji naukowej i włączanie prezentowanych badań do krajowego oraz międzynarodowego obiegu akademickiego.

Konferencja „Przeszłość i przyszłość badań w naukach prawnych” stanowi unikatową inicjatywę w polskim środowisku akademickim. Łącząc refleksję nad dorobkiem polskiej nauki prawa z debatą nad jej przyszłością, wydarzenie stworzy przestrzeń do dyskusji nad rolą badań prawniczych w kształtowaniu współczesnego państwa, gospodarki i społeczeństwa oraz nad znaczeniem nauki prawa wobec wyzwań związanych z rozwojem nowych technologii, globalizacją i przemianami społecznymi.

MMXXVI

Zaproszenie

Dyrektor Instytut Nauk Prawnych PAN, Prof. dr hab. Celina Nowak, ma zaszczyt zaprosić Państwa do udziału w konferencji jubileuszowej pt. „Przeszłość i przyszłość badań w naukach prawnych”, organizowanej w roku 70-lecia działalności Instytutu Nauk Prawnych PAN.

Konferencja odbędzie się 16 czerwca 2026 r. w Warszawie, w Pałacu Staszica – historycznej siedzibie Polskiej Akademii Nauk.

Wydarzenie będzie okazją do podsumowania dorobku polskiej nauki prawa oraz refleksji nad współczesnymi wyzwaniami i kierunkami rozwoju badań prawniczych. Intencją organizatorów jest stworzenie przestrzeni do wymiany myśli pomiędzy przedstawicielami środowiska akademickiego i praktyki prawa.

Państwa obecność będzie dla organizatorów szczególnym zaszczytem i ważnym podkreśleniem rangi jubileuszu Instytutu.

MMXXVI

NOTY BIOGRAFICZNE UCZESTNIKÓW KONFERENCJI JUBILEUSZOWEJ

Panel

„PRAWA CZŁOWIEKA – WSPÓŁCZESNE WYZWANIA”

Moderator

prof. dr hab. Anna Młynarska-Sobaczewska

Profesor doktor habilitowany nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; kierownik Zakładu Prawa Konstytucyjnego i Badań Europejskich w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; przez wiele lat związana z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego; stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej (Chicago Kent College of Law); kierownik projektów finansowych przez Narodowe Centrum Nauki (m.in. Rozliczalność jako kategoria prawa konstytucyjnego, Prawo do kultury – model prawny); kierownik projektu „Prawo do mieszkania”, finansowego ze środków publicznych w ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II. Autorka licznych publikacji naukowych, w tym monografii, rozdziałów w pracach zbiorowych oraz artykułów, z zakresu prawa konstytucyjnego.

dr hab. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; profesor w Poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Stypendystka uniwersytetów Cambridge, Yale i European University Institute; ekspertka Rady Europy. Współkieruje międzynarodowymi projektami badawczymi, w tym projektem dotyczącym polityk pamięci w Europie (2021–2025). Prowadziła badania w ramach licznych grantów krajowych i międzynarodowych. W latach 2024–2025 kierowała pracami Rady Ekspertów przy Prokuratorze Generalnym ds. przestępstw motywowanych uprzedzeniami i mowy nienawiści; delegatka do Międzynarodowego Sojuszu na rzecz Pamięci o Holokauście. Specjalizuje się w prawie konstytucyjnym porównawczym, prawie antydyskryminacyjnym, wolności słowa oraz prawach pamięci.

dr hab. Michał Balcerzak, prof. UMK i US

Doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Uniwersytetu Szczecińskiego; dyrektor Instytutu Stosunków Międzynarodowych na Wydziale Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie UMK; adwokat. Członek Komitetu do spraw likwidacji dyskryminacji rasowej (CERD) na kadencję 2026-2030; były sędzia ad hoc Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; w latach 2015-2021 członek Grupy Roboczej ONZ ds. ludności pochodzenia afrykańskiego (procedura specjalna Rady Praw Człowieka). Autor licznych publikacji z zakresu prawa międzynarodowego, w tym dotyczących ochrony praw człowieka, międzynarodowej odpowiedzialności państw oraz sądownictwa międzynarodowego sądownictwa.

prof. dr Adam Czarnota

Honorary Asssociate Professor Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Sydney (Australia); w latach 2022-2024 rektor, a obecnie visiting proffessor Riga Graduate School of Law; w latach 2013-2016 Dyrektor Naukowy Międzynarodowego Instytutu Socjologii Prawa w Oñati (Hiszpania); w latach 2021-2022 dyrektor Center for Legal Education and Social Theory na Uniwersytecie Wrocławskim. Zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Prawo i Więź”. Obecnie jego badania naukowe koncentrują się na problematyce populizmu, demokracji i konstytucjonalizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, autorytetu epistemicznego prawników, edukacji prawniczej, prawie a pamięci zbiorowa oraz sprawiedliwości okresu przejściowego (transnational justice). Autor licznych publikacji naukowych z tego zakresu.

dr Justyna Jezierska

Adwokatka, członki Izby Adwokackiej w Warszawie. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Centrum Prawa Amerykańskiego przy WPiA UW we współpracy z University of Florida Levin College of Law. Ukończyła studia podyplomowe z prawa międzynarodowego i służby zagranicznej na Uniwersytecie Warszawskim. Odbyła staż w Stałym Przedstawicielstwie RP przy ONZ w Nowym Jorku w czasie polskiej prezydencji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Poprzednio prawniczka w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich w Zespole ds. Równego Traktowania BRPO, gdzie zajmowała się sprawami dotyczącymi ochrony praw osób LGBT, w tym odpowiadaniem na skargi indywidualne, opracowywaniem wystąpień generalnych, a także reprezentowaniem Rzecznika w postępowaniach strategicznych, między innymi w sprawach sądowo-administracyjnych przeciwko uchwałom wybranych jednostek samorządu terytorialnego o przeciwdziałaniu tzw. „ideologii LGBT”, a także postępowaniach przed sądami powszechnymi w sprawach o ustalenie płci osób transpłciowych. Pracowała również jako prawniczka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w ramach Programu Interwencji Prawnej.

dr Michał Krotoszyński

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Zakładzie Teorii i Filozofii Prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; radca prawny. Sekretarz redakcji czasopisma „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”; w latach 2016-2021 sekretarz redakcji czasopisma „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Członek Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcji Polskiej IVR. Odbył staże naukowe na uniwersytetach w Toronto, Kapsztadzie i Syracuse (NY). Zainteresowania badawcze koncentruje wokół sprawiedliwości tranzycyjnej, wykładni prawa, prawa konstytucyjnego, czynności konwencjonalnych oraz prawa ochrony zdrowia. Autor licznych publikacji naukowych z tego zakresu.

Panel

„PRAWA JEDNOSTKI W GOSPODARCE CYFROWEJ”

Moderator

dr hab. Mateusz Błachucki, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych, profesor w Zakładzie Prawa Administracyjnego oraz kierownik Centrum Prawa Bezpieczeństwa Narodowego i Gospodarczego w Instytucie Nauk Prawnych PAN. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Głównej Handlowej. Ukończył Szkołę Prawa Angielskiego i Europejskiego oraz Szkołę Prawa Amerykańskiego. Członek Rady Naukowej INP PAN oraz członek Rady Naukowej Wydawnictwa INP PAN. Członek Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Prezesie PAN. Sekretarz redakcji czasopisma „Orzecznictwa Sądów Polskich”. Członek Polskiego Towarzystwa Legislacji, Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego oraz stały współpracownik Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych. Kierownik i główny wykonawca w projekcie badawczym finansowanym przez NCN pn. “Ponadnarodowe sieci organów administracji publicznej i ich wpływ na krajowy porządek prawny”. Wykładał na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Uniwersytecie Warszawskim. Zainteresowania badawcze koncentruje wokół prawa antymonopolowego, procedur administracyjnych, kontroli inwestycji zagranicznych oraz transnarodowego prawa administracyjnego. Jego najnowsze publikacje książkowe to International Cooperation, Competition Authorities and Transnational Networks, Routledge 2024, a także Polish Competition Law and Enforcement: Lost in Transition, Brill 2026 (w druku).

dr hab. Grzegorz Sibiga, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Zakładu Prawa Administracyjnego w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk oraz kierownik Studiów Podyplomowych „Inspektor ochrony danych” w INP PAN, adwokat. W przeszłości m.in. wiceprzewodniczący Rady Naukowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (IV kadencja GIODO), w latach 2014-2016 członek Rady do Spraw Cyfryzacji Ministra Cyfryzacji (I kadencja), w latach 2012-2014 członek Rady Informatyzacji Ministra Administracji i Cyfryzacji (IV kadencja), w latach 2020-2025 członek Rady Służby Publicznej Prezesa Rady Ministrów oraz członek Komitetu Naukowego Giełdy Papierów Wartościowych w latach 2013-2016. Sporządzał opinie i brał udział w pracach legislacyjnych dotyczących przepisów prawa administracyjnego na zlecenie właściwych ministerstw oraz Biura Analiz Sejmowych. Członek rad programowych czasopism naukowych i branżowych, w tym „Monitor Prawniczy”, „Prawo Nowych Technologii”, „Prawo Mediów Elektronicznych”, „ABI Expert” oraz „IT w Administracji”. Członek-założyciel SABI-Stowarzyszenia Inspektorów Ochrony Danych; członek Stowarzyszenia Edukacji Administracji Publicznej i Stowarzyszenia Prawa Nowych Technologii. Przewodniczący Rady Naukowej SABI. Prowadzi badania naukowe w obszarze prawa administracyjnego. Specjalizuje się w problematyce ochrony danych osobowych, praw informacyjnych, elektronicznej administracji i procedury administracyjnej.

dr hab. Lucyna Staniszewska, prof. UAM

Doktor habilitowany nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; profesor w Zakładzie Prawa Administracyjnego i Nauki o Administracji na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; posiada ponad 10-letnie doświadczenie jako adwokat. Ekspertka, autorka i współautorka licznych publikacji naukowych z zakresu prawa i postępowania administracyjnego.

mgr Mateusz Kupiec

Magister prawa, asystent w Zakładzie Prawa Administracyjnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Członek Zespołu do spraw etyki badań społecznych z udziałem dzieci przy Rzeczniku Praw Dziecka. Członek grupy ekspertów wspierających EROD (EDPB Support Pool of Experts). Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Absolwent Szkoły Prawa Niemieckiego organizowanej przez Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, Johannes Gutenberg-Universität Mainz i Uniwersytet Jagielloński, a także Szkoły Prawa Amerykańskiego organizowanej przez The Catholic University of America, Columbus School of Law w Waszyngtonie i Uniwersytet Jagielloński. Ukończył Szkołę IT/TMT organizowaną przez Centrum Praw Własności Intelektualnej im. H. Grocjusza oraz uczestniczył w I edycji Winter School on “Algorithmic State, Market and Society” organizowanej przez Europejski Instytut Uniwersytecki we Florencji.

mgr Julia Wiśniewska

Absolwentka kierunku prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego w Warszawie, doktorantka w ramach seminarium doktoranckiego na kierunku nauki prawne na tej uczelni. Jej obszar zainteresowań naukowych obejmuje prawo cywilne materialne i procesowe w szerokim ujęciu, w szczególności prawo spadkowe, prawo rzeczowe oraz zagadnienia związane z ochroną dóbr osobistych. Zawodowo pełni funkcję koordynatora asystentów sędziego w Sądzie Okręgowym w Warszawie. W swojej działalności naukowej uczestniczyła w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Prawo cywilne wobec wyzwań współczesności”, organizowanej przez Koło Prawa Cywilnego „Vinculum Iuris” wraz z Kliniką Prawa, z wystąpieniem pt. „Naruszenie dóbr osobistych w Internecie – ewolucja linii orzeczniczej”.

Panel

„PRZESTĘPCZOŚĆ GOSPODARCZA JAKO GLOBALNE WYZWANIE”

Moderator

prof. dr hab. Celina Nowak

Profesor nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; dyrektor Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; profesor w Zakładzie Prawa Karnego INP PAN; kierownik Centrum Badań nad Przestępczością Gospodarczą INP PAN. Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz studiów podyplomowych na Université de Paris I – Panthéon – Sorbonne. Sekretarz Generalny Towarzystwa Badawczego Prawa Europejskiego. Członek Rady Dyrekcyjnej Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego (AIDP). Sekretarz Generalny Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Prawem. Członek Rady Dyrektorów Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego (AIDP). Stypendysta rządu francuskiego (2001) i włoskiego (2004) oraz kilkukrotnie w Max Planck Institute for Foreign and International Criminal Law (2007, 2009, 2011, 2012). Redaktor naczelny czasopisma „Contemporary Central and East European Law”. Członek kolegium redakcyjnego czasopism naukowych „Krytyka Prawa. Niezależne studia nad prawem”, „Klinika Prawa”, korespondent „Revue de Science Criminelle et de Droit Pénal Comparé”. W 2012 r. prowadziła wykłady gościnne w Institut des Sciences Politiques we Francji. Zainteresowania badawcze koncentruje m.in. wokół prawa karnego materialnego, prawa karnego porównawczego, międzynarodowego i europejskiego prawa karnego, kryminalizacji zachowań korupcyjnych, wpływu globalizacji na krajowe systemy prawa karnego oraz ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej.

dr Kamil Łakomy

Doktor nauk prawnych; pracownik naukowy Zakładu Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; adwokat; kierownik projektu naukowego “Kształtowanie prawnokarnej ochrony klimatu w prawie krajowym w świetle unijnych podstaw ochrony środowiska”, finansowego ze środków Narodowego Centrum Nauki; członek zespołu badawczego, odpowiedzialny za przygotowanie raportu “Climate Change and Criminal Law” w ramach Grupy Polskiej AIDP; specjalizuje się w prawie karnym środowiska, prawie karnym gospodarczym i teoretycznych podstawach odpowiedzialności karnej.

dr Krzysztof Mucha

Adiunkt w Instytucie Nauk Prawnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego w Opolu, p.o. Kierownika Katedry Praw Człowieka i Nauk Sądowych. Wykładowca podczas szkoleń prowadzonych dla prokuratorów zajmujących się zwalczaniem przestępczości zorganizowanej i korupcji oraz funkcjonariuszy Policji z komórek organizacyjnych zajmujących się zwalczaniem przestępczości gospodarczej. Trener prowadzący szkolenia oraz warsztaty dla pracowników komórek organizacyjnych ds. bezpieczeństwa oraz dla Rad Nadzorczych i Zarządów banków spółdzielczych w obszarze AML/CFT. Autor publikacji oraz prelegent z obszaru AML/CFT podczas krajowych i międzynarodowych konferencji naukowych, członek komitetów naukowych i komitetów organizacyjnych podczas w/w konferencji. Członek Rady Programowej „Wojskowego Przeglądu Prawniczego”, czasopisma Prokuratury Krajowej. Były długoletni pracownik Ministerstwa Finansów, gdzie prowadził prace związane z opracowywaniem i opiniowaniem projektów aktów prawnych dotyczących zasad funkcjonowania banków komercyjnych, banków spółdzielczych i SKOK. Przez 11 lat pracownik Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, w tym jako Doradca Przewodniczącego KNF odpowiedzialny za monitorowanie i analizowanie zagrożeń dotyczących m.in. procederu prania pieniędzy na rynku finansowym oraz jako osoba kierująca komórką kontroli wewnętrznej w UKNF. Były Dyrektor komórek organizacyjnych ds. bezpieczeństwa i AML/CFT w banku spółdzielczym oraz w bankach komercyjnych (AMLRO), odpowiadający za procesy związane ze zwalczaniem przestępczości finansowej, współpracę z organami ścigania oraz AML/CFT.

mgr Karol Bieńkowski

Magister prawa; absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Pracę magisterską pt. „Świadczenie usług hazardowych w Internecie”, przygotował pod kierunkiem dr hab. Marka Świerczyńskiego, prof. UKSW. Brał udział w rocznej wymianie w roku akademickim 2021/2022 na Uniwersytecie w Mariborze (Słowenia). Aktualnie przygotowuje rozprawę doktorską pod tytułem „Oszustwa rolno-spożywcze a bezpieczeństwo żywności w świetle regulacji krajowych i międzynarodowych” pod opieką naukową prof. dr hab. Celiny Nowak. Zainteresowania badawcze obejmują prawo karne, prawo karne międzynarodowe, przestępstwa rolno-spożywcze, bezpieczeństwo żywności oraz zdrowie publiczne.

Panel

„PRAWO WOBEC WSPÓŁCZESNYCH ZBRODNI WOJENNYCH”

Moderator

dr hab. Przemysław Saganek, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii nauk; kierownik Zakładu Prawa Międzynarodowego Publicznego INP PAN; członek Rady Naukowej INP PAN. Absolwent Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (1995). Stopień doktora nauk prawnych zdobył w 2000 r. w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, broniąc pracę doktorską pt. „Podział kompetencji pomiędzy Wspólnoty Europejskie a państwa członkowskie”, przygotowaną pod kierunkiem prof. dr hab. Władysława Czaplińskiego. W 2011 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk prawnych, na podstawie monografii „Akty jednostronne państw w prawie międzynarodowym” (Warszawa 2010). Stypendysta Instytutu Maxa Plancka Publicznego Prawa Porównawczego i Prawa Międzynarodowego w Heidelbergu. W 2011 r. uzyskał nagrodę im. Manfreda Lachsa za najlepszą monografię z zakresu prawa międzynarodowego, a w 2012 r. nagrodę „Państwa i Prawa” za najlepszą rozprawę habilitacyjną.

Prof. dr hab. Hanna Kuczyńska

Profesor nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; profesor w Zakładzie Prawa Karnego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk i w Centrum Badań nad Międzynarodowym Prawem Karnym INP PAN. Przewodnicząca polskiej grupy Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Karnego (AIDP, od 2024). Członek zarządu Fundacji Sunflowers (2022-2024); ekspert Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (2022-2025) oraz Universal Jurisdiction Working Group in Poland (od 2024). Sprawozdawca Generalny l’Académie Internationale de Droit Comparé for the 2026 Congress. Wykładowca przedmiotów międzynarodowe prawo karne, europejskie prawo karne, postępowanie karne. Wielokrotnie kierownik i wykonawca w projektach naukowych finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki. Kilkukrotnie była sędzią w konkursie The ICC Moot Court Competition. Odbyła liczne pobyty naukowe m.in. w Instytucie Maxa Plancka Międzynarodowego i Zagranicznego Prawa Karnego we Fryburgu Bryzgowijskim, Instytucie Maxa Plancka Prawa Publicznego i Międzynarodowego w Heidelbergu, w Institute of Advanced Legal Studies w Londynie oraz w Peace Palace Library w Hadze. Autorka wielu monografii z zakresu międzynarodowego prawa karnego i europejskiego prawa karnego (m.in. The Accusation Model before the International Criminal Court, Springer, Switzerland (2015) oraz Międzynarodowe Prawo Karne, wraz z Piotrem Hofmańskim), a także licznych publikacji z tego zakresu, a także z zakresu postępowania karnego, komparatystyki prawniczej, jurysdykcji uniwersalnej, dowodów cyfrowych, ścigania zbrodni międzynarodowych oraz dopuszczalności dowodów zgromadzonych przy wykorzystaniu AI w procesie karnym.

Dr hab. Karolina Wierczyńska, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych; profesor w Zakładzie Prawa Międzynarodowego Publicznego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; Członkini Doradczego Komitetu Prawnego przy Ministrze Spraw Zagranicznych RP, Kierowniczka Centrum Badań nad Międzynarodowym Prawem Karnym INP PAN, Zastępczyni członka ECRI (Europejska 40Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji) w kadencji 2025-2023, Zastępczyni redaktora naczelnego czasopisma Polish Yearbook of International Law, Wiceprzewodnicząca Komitetu Nauk Prawnych PAN w kadencji 2020–2024, Polska kandydatka na listę sędziów Rezydualnego Trybunału Specjalnego dla Sierra Leone (2023), Członkini ILA (International Law Association)

Dr Agata Kleczkowska

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Zakładzie Prawa Międzynarodowego Publicznego Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; kierownik Centrum Badań nad Prawem i Zagrożeniami Hybrydowimi INP PAN. Członek NATO Science & Technology Organization Research Task Group “The Ethical and Legal Challenges of Cognitive Warfare”. Członek zespołów eksperckich The European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats oraz UP Centre for International Humanitarian and Operational Law. Sekretarz redakcji czasopisma „Contemporary Central & East European Law”. Współredaktor Digest of State Practice, publikowanego w Journal on the Use of Force and International Law. Kierownik projektu finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki pt. „Retorsje w prawie międzynarodowym publicznym”. Zainteresowania badawcze: groźba i użycie siły zbrojnej, retorsje, zagrożenia hybrydowe, uznanie międzynarodowe, państwowość, zbrojni aktorzy niepaństwowi, organizacje międzynarodowe. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych z tego zakresu.

Panel

„TECHNOLOGIE JAKO ŹRÓDŁO WYZWAŃ REGULACYJNYCH”

Moderator

dr hab. Paweł Podrecki, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, kierownik Zakładu Prawa Prywatnego i Własności intelektualnej, Centrum Prawa Nowych Technologii INP PAN oraz Studiów Podyplomowych „Prawo Nowych Technologii” i „Prawo zamówień publicznych”; adwokat. Ekspert prawny z wieloletnim doświadczeniem w zakresie prawa własności intelektualnej, prawa konkurencji, prawa nowych technologii i prawa cywilnego oraz procesowego. Prowadzi na Uniwersytecie Jagiellońskim wykłady i seminaria z zakresu: prawa cywilnego, prawa własności przemysłowej, prawa ochrony konkurencji i prawa zwalczania nieuczciwej konkurencji. Wykładowca Szkoły Prawa Niemieckiego UJ oraz Uniwersytetu Wiedeńskiego. Stypendysta w Max-Planck-Institut für Immaterialgüter-und Wettbewerbsrecht w Monachium oraz Uniwersytetów w Berlinie i Wiedniu. Jest członkiem Stowarzyszenia Prawa Konkurencji, Stowarzyszenia Prawa Własności Przemysłowej, Stowarzyszenia Prawa Własności Intelektualnej i Konkurencji, Stowarzyszenia Prawa Nowych Technologii, arbitrem Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych. Pełnił również funkcje arbitra Komisji Prawa Autorskiego i arbitra Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie. Członek Rady Naukowej czasopisma „Studia Prawnicze”. Członek Rady Programowej czasopisma adwokatury „Palestra” i „Kwartalnika Prawa Nowych Technologii”. Jest autorem wielu publikacji z zakresu prawa własności intelektualnej i prawa konkurencji oraz zagadnień prawa europejskiego.

dr Łukasz Wydra

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; adwokat. Przewodniczący Sekcji Arbitrażu i Mediacji przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie. Autor podcastu „Otter Way. O prawie inaczej”. Pełnomocnik lub arbiter w krajowych i zagranicznych sądach arbitrażowych, zastępca przed sądami państwowymi, sądami administracyjnymi i różnymi organami (np. UOKiK). Doświadczony negocjator kontraktów. Pracował wcześniej na rzecz największych międzynarodowych kancelarii prawnych oraz jako in-house lawyer w globalnym koncernie budowlanym. Autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych, prelegent na konferencjach naukowych i branżowych.

dr Piotr Ratusznik

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Katerdze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Odbywał staże badawcze w renomowanych ośrodkach naukowych, w tym w Max Planck Institute for Comparative and International Private Law w Hamburgu, na Wydziale Prawa Ludwika Maksymiliana w Monachium, w UNIDROIT w Rzymie, w European Centre of Tort and Insurance Law oraz na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wiedeńskiego.

mgr Anna Biernat

Absolwentka kierunku prawo na Uniwersytecie Wrocławskim, uczestniczka „Seminarium Doktoranckiego Nauk Prawnych”, prowadzonego na Wydziale Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego w Warszawie. Pełni funkcję asystenta sędziego w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu, posiada uprawnienia rzeczoznawcy majątkowego. Jej zainteresowania naukowe oraz praktyka zawodowa koncentrują się wokół problematyki prawa nieruchomości, prawa spadkowego, postępowania cywilnego oraz postępowania wieczystoksięgowego. Brała udział w ogólnopolskich konferencjach naukowych z zakresu prawa cywilnego, prawa nieruchomości oraz prawa upadłościowego.

Panel

„OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W LIFE SCIENCE”

Moderator

dr hab. Helena Żakowska-Henzler, prof. INP PAN

Doktor habilitowany nauk prawnych; profesor Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii nauk, kierownik Zakładu Prawa Prywatnego i Własności intelektualnej (poprzednio kierownik Zakładu Polskiego i Europejskiego Prawa Własności Przemysłowej). Stopień doktora nauk prawnych uzyskała na podstawie rozprawy pt. Licencja dorozumiana w polskim prawie wynalazczym. Na podstawie dorobku naukowego oraz rozprawy pt. Wynalazek biotechnologiczny. Przedmiot patentu uzyskała w 2014 stopień doktora habilitowanego nauk prawnych. Specjalizuje się w zakresie prawa cywilnego, prawo patentowego i prawa własności przemysłowej. Autorka licznych publikacji naukowych z tego zakresu.

dr Żaneta Zemła-Pacud

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Zakładzie Prawa Prywatnego i Własności intelektualnej Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; członek Rady Naukowej INP PAN; wiceprezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej. W latach 2004-2006 pełniła funkcję asystenta na Wydziale Marketingu i Zarządzania Politechniki Częstochowskiej. W 2012 r. uzyskała stopień doktora nauk prawnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na podstawie rozprawy pt. “Ochrona patentowa produktów leczniczych” oraz została laureatką konkursu na najlepszą monografię z zakresu prawa własności intelektualnej. W kolejnych latach była związana z Katedrą Prawa Właśności Intelektualnej UJ. Uczestniczka w wielu krajowych i międzynarodowych projektach badawczych w dziedzinie wynalazków biotechnologicznych, sztucznej inteligencji w sądownictwie patentowym, własności intelektualnej w sektorze zdrowia w Polsce i innych. Zainteresowania badawcze: prawo własności intelektualnej w perspektywie międzynarodowej w erze post TRIPS, własność intelektualna w sektorze life science: farmacji, rolnictwie, biotechnologii, prawo farmaceutyczne, ochrona tajemnic przedsiębiorstwa, ochrona danych regulacyjnych.

dr hab. Bogusław Lackoroński, prof. IWS

Doktor habilitowany nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne; adiunkt w Katedrze Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, kierownik Sekcji Prawa i Procesu Cywilnego IWS; radca prawny. Były ekspert ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu RP (2014-2017). W latach 2012-2025 prowadził wykłady i wygłaszał referaty m.in. w Amsterdamie, Barcelonie, Buenos Aires, Chengdu, Helsinkach, Kalkucie, Manipalu, Mumbaju, Mysore (Mysuru), New Delhi, Pawii, Saragossie. Autor ponad 100 publikacji naukowych z zakresu prawa cywilnego (części ogólnej, prawa rzeczowego i prawa zobowiązań) oraz prawa publicznego. Publikacje z zakresu prawa cywilnego dotyczą w szczególności problematyki zdolności do czynności prawnych oraz jej ograniczeń, odpowiedzialności za tzw. szkody pośrednie, w tym zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdy wynikłe z naruszenia więzi rodzinnych, klauzuli rebus sic stantibus, zobowiązań wyrażonych w walutach obcych, umowy o dożywocie oraz umowy o roboty budowlane.

prof. dr hab. Krystyna Szczepanowska-Kozłowska

Profesor doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Katedry Prawa Własności Intelektualnej i Dóbr Niematerialnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; członek Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnej przy Ministrze Sprawiedliwości; radca prawny. Brała udział w projekcie badawczym realizowanym na zlecenie Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) – w ramach unijnego obserwatorium ds. naruszeń praw własności intelektualnej. W latach 2013-2015 uczestniczyła w projektach badawczych finansowanych przez Komisję Europejską. W latach 2010-2015 kierowała Studiami Podyplomowymi z zakresu ochrony własności intelektualnej na Wydziale Prawa i Administracji UW. Autorka wielu publikacji z zakresu prawa cywilnego, prawa własności intelektualnej oraz prawa nieuczciwej konkurencji.

dr Tomasz Zimny

Doktor nauk prawnych; adiunkt w Zakładzie Prawa Prywatnego i Własności intelektualnej Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; członek Rady Naukowej INP PAN; magister filozofii. Zainteresowania badawcze obejmują: prawo własności intelektualnej, prawo patentowe, bioetykę, etykę ochrony środowiska, bezpieczeństwo biologiczne, etykę medyczna, transfer technologii, biotechnologię. W 2018 r. uzyskał Nagroda Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w konkursie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na najlepszą pracę habilitacyjną, doktorską, magisterską, licencjacką z zakresu ochrony własności intelektualnej, za rozprawę doktorską pt. Dobre obyczaje i porządek publiczny jako kryteria oceny zdolności patentowej wynalazków. Autor licznych publikacji naukowych.

mgr Katarzyna Krupska

Absolwentka prawa oraz zarządzania sprzedażą na Uniwersytecie w Białymstoku. Doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu w Białymstoku, gdzie przygotowuje rozprawę doktorską z zakresu prawa własności intelektualnej, poświęconą problematyce oznaczeń geograficznych. Sekretarz i Członek Zarządu ds. Komunikacji Krajowej Reprezentacji Doktorantów.

MMXXVI

Abstrakty

Panel

„PRAWA CZŁOWIEKA – WSPÓŁCZESNE WYZWANIA”

Moderator: prof. dr hab. Anna Młynarska-Sobaczewska

dr hab. Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, prof. INP PAN

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Prof. dr Adam Czarnota

Uniwersytet Nowej Południowej Walii w Sydney

Dr hab. Michał Balcerzak, prof. US

Uniwersytet Szczeciński

Dr Justyna Jezierska

Uniwersytet SWPS

Dr Michał Krotoszyński

Uniwersytet im. Adam Mickiewicza w Poznaniu

Tradycyjnie prawo ukierunkowane było na regulowanie i kształtowanie przyszłości – w ostatnich 30 latach widać tendencję rozszerzania się imperium prawa na próby kontroli przeszłości, a dokładnie: pamięci o niej.

Celem panelu jest przedyskutowanie wybranych elementów skomplikowanej pozycji i roli prawa w relacji do pamięci zbiorowej. Zagadnienia do dyskusji:

1) historia a prawo dotyczące pamięci – instytucjonalizacja pamięci, deklaratywne i konstytutywne instrumenty rozliczania przeszłości – ich funkcje w państwie,

2) szczególne “magazyny pamięci” (akta służb specjalnych i ich archiwalizacja) a prawa człowieka – paradoksy sprawiedliwości tranzycyjnej

3) pluralizm pamięci – pamięć o zbrodniach kolonialnych, pamięć poszczególnych grup wrażliwych, pamięci narodowe – stan wiedzy i praktyka

4) kontestowane prawdy i uciszane glosy a wolność wypowiedzi (m.in. losy nowelizacji Ustawy o IPN, wyzwania związane z negacjonizmem)

5) militant memory (https://democracyproject.org/posts/militant-memory-and-the-populist-rule).

Panel

„PRAWA JEDNOSTKI W GOSPODARCE CYFROWEJ”

Moderator: dr hab. Mateusz Błachucki, prof. INP PAN

dr hab. Grzegorz Sibiga, prof. INP PAN

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Ewolucja środków prawnych przysługujących osobie, na której sytuację oddziałuje sztuczna inteligencja. Czy stanowią one wystarczającą odpowiedź na rozwój systemów sztucznej inteligencji?

Oczywistym jest, że rozwój systemów sztucznej inteligencji stwarza nowe zagrożenie w sferze praw i wolności jednostki. Szczególnie dotyczy to wpływu wyników sztucznej inteligencji (output) na sytuację tejże jednostki. Działanie prostych algorytmów, w których w pełni kontrolujemy relację dane wejściowe-dane wynikowe (konsekwencją określonych danych wejściowych muszą być zawsze określone dane wynikowe), zastaje zastąpione rozwiązaniami, w których dane wynikowe pozostają poza możliwości kontroli w dotychczasowym rozumieniu. Zachodzą pytania, jakie środki prawne chroniące jej prawa i wolności przysługują osobie, na której sytuację (prawną lub faktyczną) oddziałują systemy AI (output) i czy nowe przepisy prawa cyfrowego (AI Act) wzmacniają pozycję tejże osoby. W przepisach pierwszego etapu kształtowania się prawa cyfrowego (RODO) środki administracyjne służącej takiej osobie są jednym z głównych elementów aktu. Inny ciężar regulacji występuje w AI Act, w których to organy nadzoru rynku (organy administracji) przejmują zadania kontroli respektowania przez dostawców i podmioty stosujące wymagań chroniących określone prawa i wolności, a środki przysługujące bezpośrednio jednostce mają charakter co najwyżej uzupełniający.

dr hab. Lucyna Staniszewska, prof. UAM

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Kontrola sądowa czynności i aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z zastosowaniem systemów sztucznej inteligencji

Organy administracji publicznej coraz częściej wdrażają różne systemy sztucznej inteligencji w celu zwiększenia efektywności procesu podejmowania decyzji. Systemy algorytmicznego podejmowania decyzji (ADM) mogą usprawnić działania organów poprzez uproszczenie procesów decyzyjnych, szybkie analizowanie danych zebranych w sprawie oraz optymalizację alokacji zasobów. Chociaż systemy sztucznej inteligencji mają na celu zapewnienie neutralności, szybkości i trafności decyzji, rodzą one również istotne problemy, z którymi konfrontowane są sądy administracyjne. Systemy sztucznej inteligencji mogą być stronnicze, podatne na błędy i często brakuje im przejrzystości. Jednocześnie wydaje się, że istnieją pewne rodzaje aktów administracyjnych, które powinny być w ogóle wyłączone z zakresu stosowania ADM, np. decyzje oparte na uznaniu administracyjnym. Niestety polskie prawo administracyjne nie nadąża za rozwojem systemów sztucznej inteligencji i spontanicznym rozprzestrzenianiem się tych technologii w obrębie administracji publicznej. Jednocześnie nie zwalnia to sądów administracyjnych ze sprawowania przez nie swojej jurysdykcji. Rodzi to również bardziej fundamentalne zagadnienie, na ile sądy administracyjne, które zostały pierwotnie utworzone w celu kontrolowania różnych aktów i czynności podejmowanych przez ludzi (nawet przy stosowaniu fikcji prawnej działania organów), są odpowiednio przygotowane do weryfikacji decyzji administracyjnych podejmowanych algorytmicznie i kontroli postępowań administracyjnych, w których organy administracji publicznej wykorzystywały na jakimkolwiek etapie systemy sztucznej inteligencji.

mgr Mateusz Kupiec

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Zakres przedmiotowy ograniczeń wiekowych w dostępie do mediów społecznościowych („social media bans”) w świetle praw dziecka

Jednym z podstawowych problemów regulacyjnych związanych z ograniczeniami wiekowymi w dostępie małoletnich do mediów społecznościowych jest określenie zakresu usług cyfrowych, które powinny zostać objęte takim instrumentem. Ujęcie zbyt wąskie, ograniczone wyłącznie do największych platform społecznościowych, może prowadzić do łatwego obchodzenia regulacji oraz przenoszenia aktywności małoletnich do innych środowisk cyfrowych. Ryzyka związane z kontaktem z nieznajomymi, cyberprzemocą, groomingiem, szkodliwymi treściami czy mechanizmami angażującymi użytkownika nie występują bowiem wyłącznie w klasycznych mediach społecznościowych, lecz także w grach online, komunikatorach, usługach streamingowych, forach internetowych czy platformach gamingowych.

Jednocześnie nadmiernie szerokie określenie zakresu ograniczenia może prowadzić do nieproporcjonalnej ingerencji w prawa dziecka oraz prawa dostawców usług cyfrowych. Objęcie ograniczeniami wszystkich usług umożliwiających komunikację, interakcję lub publikowanie treści mogłoby w praktyce istotnie ograniczyć dzieciom udział w życiu cyfrowym, dostęp do informacji, edukacji, rozrywki, kontaktów społecznych oraz korzystanie z usług projektowanych z myślą o dzieciach.

Wystąpienie będzie obejmować przedstawienie i analizę czterech istniejących albo projektowanych podejść regulacyjnych: australijskiej Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act 2024, indonezyjskiego Government Regulation No. 17 of 2025 on the Governance of Electronic System Operation in Child Protectionwraz z projektem wykonawczego Ministerial Regulation No. 9 of 2026, rumuńskiej propozycji Legea majoratului online oraz norweskiego projektu Lov om aldersgrense for bruk av sosiale medier. Australia przyjmuje test funkcjonalny oparty na celu usługi, interakcji między użytkownikami oraz możliwości zamieszczania treści przez użytkowników. Indonezyjskie rozwiązania łączą szerokie ujęcie usług cyfrowych dostępnych dla dzieci z domniemaniem wysokiego ryzyka usług sieciowych i mediów społecznościowych. Rumuński projektu ustawy obejmuje szeroko rozumiane usługi online, przewidując jednocześnie wyjątek dla platform edukacyjnych i bibliotek wirtualnych. Norwegia proponuje węższe ujęcie mediów społecznościowych, uzupełnione wyjątkami dla usług uznanych za mniej ryzykowne lub szczególnie istotne z perspektywy praw dziecka.

Na tej podstawie wystąpienie zmierza do zaproponowania kryteriów, które prawodawcy krajowi oraz prawodawca unijny powinni uwzględniać przy projektowaniu tzw. social media bans.

mgr Julia Wiśniewska

Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Od normy prawnej do kodu – decyzje algorytmiczne w administracji publicznej a ochrona praw jednostki

Postępująca cyfryzacja administracji publicznej prowadzi do zmiany sposobu stosowania prawa. Tradycyjny model oparty na interpretacji norm prawnych przez organ administracji coraz częściej ustępuje modelowi, w którym rozstrzygnięcia są determinowane przez systemy algorytmiczne. Celem wystąpienia jest analiza tego zjawiska w kontekście ochrony praw jednostki oraz odpowiedź na pytanie, czy przejście od normy prawnej do kodu wpływa na zakres gwarancji proceduralnych.

Współczesne systemy informatyczne przestają pełnić wyłącznie funkcję pomocniczą, stając się integralnym elementem procesu decyzyjnego. Przykładem są rozwiązania stosowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdzie systemy automatycznie przetwarzają dane i ustalają wysokość świadczeń, czy działania Krajowa Administracja Skarbowa wykorzystującej modele analizy ryzyka. Podobne mechanizmy funkcjonowały także w praktyce Powiatowe urzędy pracy.

W wystąpieniu zostanie wykazane, że przekształcenie norm prawnych w reguły zakodowane w systemach informatycznych prowadzi do ograniczenia przestrzeni interpretacyjnej. Szczególnej analizie poddane zostaną: prawo do bycia wysłuchanym, obowiązek uzasadnienia decyzji, efektywność kontroli sądowej oraz ryzyko dyskryminacji.

W konkluzji postawiona zostanie teza, że rozwój technologii oznacza transformację, a nie kres legislacji, jednak brak dostosowania regulacji może prowadzić do osłabienia ochrony praw jednostki.

Panel

„PRZESTĘPCZOŚĆ GOSPODARCZA JAKO GLOBALNE WYZWANIE”

Moderator: prof. dr hab. Celina Nowak

prof. dr hab. Celina Nowak

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

mgr Karol Bieńkowski

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Food crime a bezpieczeństwo żywności w Polsce

Przestępczość w sektorze rolno-spożywczym stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności oraz stabilności rynku produktów spożywczych w Polsce. Oszustwa żywnościowe, obejmujące m.in. fałszowanie składu produktów, nielegalne znakowanie żywności, wprowadzanie do obrotu produktów niespełniających norm jakościowych czy manipulowanie pochodzeniem produktu, naruszają zarówno interes ekonomiczny konsumentów, jak i podstawowe dobra chronione prawem, takie jak zdrowie i życie człowieka.

Przytoczone przypadki stanowią jedynie wybrane przykłady nieprawidłowości i manipulacji obecnych na rynku żywności, mieszczących się w zakresie pojęcia określanego w literaturze anglojęzycznej mianem food crime. Termin ten odnosi się do przestępczości skierowanej przeciwko żywności oraz całemu łańcuchowi jej produkcji i dystrybucji, który obejmuje wszystkie etapy, przez które produkt spożywczy przechodzi przed dotarciem do konsumenta końcowego.

Celem niniejszego opracowania jest analiza przestępczości żywnościowej (food crime) w kontekście bezpieczeństwa żywności z perspektywy prawa karnego. W opracowaniu przeprowadzono analizę dogmatyczną instrumentów prawnokarnych zawartych w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz podjęto próbę oceny ich skuteczności. Analizie poddano również problem wykrywalności tego rodzaju przestępstw, trudności dowodowych oraz roli organów kontrolnych i ścigania. Szczególną uwagę poświęcono działalności Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w zakresie zwalczania oszustw żywnościowych. Wnioski wskazują, że skuteczne przeciwdziałanie przestępczości żywnościowej wymaga nie tylko adekwatnej penalizacji, lecz także wzmacniania mechanizmów nadzoru administracyjnego i współpracy międzyinstytucjonalnej.

dr Kamil Łakomy

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Zwalczanie przestępczości przeciwko środowisku popełnianej przez podmioty zbiorowe w prawie unijnym i polskim

W polskiej literaturze przedmiotu przestępczość przeciwko środowisku uznawana jest za jeden z przejawów przestępczość gospodarczej. Jak przy tym wskazują dane publikowane przez Komisję Europejską, przestępczość środowiskowa jest czwartym najbardziej dochodowym przejawem działalności przestępczej na świecie, a jej skala rokrocznie wzrasta. W związku z powyższym, zwalczanie tego rodzaju przestępczości należy uznać za globalne wyzwanie, czego przejawem może być uchwalenie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do transpozycji dyrektywy do 21 maja 2026 r.

Przedmiotem wystąpienia będzie przedstawienie wprowadzonych dyrektywą 2024/1203 instrumentów dotyczących zwalczania przestępstw środowiskowych, z uwzględnieniem odpowiedzialności podmiotów zbiorowych w tym zakresie. Na szczeblu UE podkreśla się istotny wymiar odpowiedzialności tychże podmiotów we wskazanym zakresie. W związku z tym analizie poddaną rozwiązania obowiązujące w polskim porządku prawnym. Referat będzie uwzględniał regulacje z art. 4a i 7a ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, z oceną funkcjonowania tych przepisów. Ponadto, przedstawione zostaną rozwiązania przyjęte w dyrektywie 2024/1203 oraz ich zestawienie z obowiązującym w Polsce stanem prawnym oraz projektem nowelizacji ustawy, transponującym dyrektywę do polskiego porządku prawnego. Hipoteza, która będzie podlegać weryfikacji, wyraża się w twierdzeniu, że niedostatki polskiego modelu odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, powodują wzrost punitywności odpowiedzialności administracyjnej, realizującej funkcję penalną, w zakresie zwalczania czynów godzących w środowisko w polskim porządku prawnym.

dr Krzysztof Mucha

Uniwersytet Opolski

Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu w Unii Europejskiej jako przestępstwa bazowe procederu prania pieniędzy

Przestępstwo prania pieniędzy stanowi kluczowe zagrożenie dla bezpieczeństwa ekonomicznego zarówno w Polsce, jak i w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Przedmiotem przestępstwa mogą być wartości majątkowe pochodzące bezpośrednio lub pośrednio z popełnienia czynu zabronionego, a za sprawcę prania pieniędzy może być również uznana osoba popełniająca przestępstwo bazowe dla prania pieniędzy.

Zarówno ustawodawstwo w Polsce, jak i w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej przewiduje się, że za przestępstwa bazowe dla prania pieniędzy można uznać każdy rodzaj przestępstwa, w wyniku popełnienia którego sprawca uzyskuje wartości majątkowe. Przestępstwami bazowymi mogą być w związku z tym m.in. przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu.

Dochody z działalności przestępczej przeciwko obrotowi gospodarczemu w Unii Europejskiej są często lokowane i prane w rajach podatkowych. Głównymi cechami charakterystycznymi rajów podatkowych jest zarówno oferowanie korzystnych warunków dla prowadzenia działalności gospodarczej lub lokowania kapitału w postaci zwolnienia z podatków dochodowych, udzielanie ulg podatkowych, gwarantowanie bezpieczeństwa działalności gospodarczej, a także wykorzystywanej przez inwestorów anonimowości.

Ważną rolę w odpowiednim rozpoznawaniu i zwalczaniu przestępstw bazowych związanych z obrotem gospodarczym, jak i przestępstw wtórnych związanych z praniem pieniędzy ma współpraca informacyjna i procesowa pomiędzy krajowymi organami ścigania, służbami skarbowymi i jednostkami analityki finansowej, ale także z ich odpowiednikami w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Panel

„PRAWO WOBEC WSPÓŁCZESNYCH ZBRODNI WOJENNYCH”

Moderator: dr hab. Przemysław Saganek, prof. INP PAN

prof. dr hab. Hanna Kuczyńska

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Polskie śledztwo w sprawie zbrodni międzynarodowych popełnionych w Ukrainie. Praktyczne problemy funkcjonowania unijnego zespołu dochodzeniowo-śledczego

W referacie zostanie przedstawiona tematyka śledztwa prowadzonego przez Mazowiecki Wydział Zamiejscowy Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Warszawie w sprawie wojny napastniczej rozpoczętej 24 lutego 2022 r. przez władze i funkcjonariuszy Federacji Rosyjskiej, skierowanej przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej i politycznej niepodległości Ukrainy i kontynuowania zbrojnej napaści na Ukrainę przez siły zbrojne Federacji Rosyjskiej. Postępowanie przygotowawcze obejmuje zakresem również działania władz Republiki Białorusi udostępniających terytorium tego państwa dla dokonywania aktów agresji zbrojnej przeciwko Ukrainie, a także zbrodnie wojenne. Referat będzie udzielał odpowiedzi na pytanie, czy taki zakres kwalifikacji wynikający z przepisów kodeksu karnego jest wystarczający, a także czy działania podejmowane przez polskie organy procesowe są efektywne i wystarczające w stosunku do zakładanych celów tego postępowania. Kolejnym pytaniem, na które zostanie udzielona odpowiedź będzie pytanie o to, czy prokuratura może obecnie postawić zarzuty konkretnej osobie? Konieczne będzie również rozstrzygnięcie, czy polskie przepisy penalizujące zbrodnie wojenne, a także stanowiące podstawę ścigania w prawie karnym procesowym są adekwatne do potrzeb takiego śledztwa. Dodatkowo, w dniu 25 marca 2022 r. utworzono Wspólny Zespół Śledczy (JIT) pomiędzy Ukrainą, Polską i Litwą celem uproszczenia i wzmocnienia wzajemnej współpracy pomiędzy prokuraturami prowadzącymi postępowania dotyczące rosyjskiej agresji, przy wsparciu Eurojustu. W kolejnych miesiącach do zespołu dołączyło Biuro Prokuratora MTK oraz Łotwa, Estonia, Słowacja i Rumunia. Przedstawiona analiza będzie dotyczyć obecnego stanu współpracy prowadzonej w tej formie i najnowszych osiągnięć. W referacie zostanie też poruszony wątek udziału organizacji społecznych (CSOs) w gromadzeniu dowodów zbrodni popełnionych w Ukrainie i analiza problemu, czy materiały uzyskane i opracowane przez CSOs mogą stać się dowodami w postępowaniu karnym.

dr hab. Karolina Wierczyńska, prof. INP PAN

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Konieczność wprowadzenia zmian w modelu ścigania zbrodni międzynarodowych w polskim prawie karnym w świetle regulacji międzynarodowego prawa karnego

Prezentacja analizuje kwestię dostosowania polskiego prawa karnego do współczesnych standardów międzynarodowego prawa karnego (MPK) w zakresie ścigania najpoważniejszych zbrodni. Głównym punktem wyjścia rozważań jest dynamiczny rozwój praktyki stosowania zasady jurysdykcji uniwersalnej przez coraz większą liczbę państw, co nabiera szczególnego znaczenia dla Polski w kontekście potencjalnych postępowań karnych będących następstwem wojny w Ukrainie i napływu uchodźców wojennych.

Wskazuję na konieczność pilnych reform legislacyjnych w Kodeksie Karnym (KK). Kluczowym problemem pozostają obecne ramy regulacyjne jurysdykcji uniwersalnej w polskiej procedurze, które ograniczają efektywność ścigania sprawców cudzoziemców. Ponadto poddam krytyce definicje zbrodni międzynarodowych (w tym ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości) zawarte w KK, które w wielu miejscach istotnie odbiegają od standardów konwencyjnych oraz Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego. W analizie uwzględniono także toczące się prace nad nową konwencją o zapobieganiu i karaniu zbrodni przeciwko ludzkości, które odsłaniają nowe, rygorystyczne oczekiwania społeczności międzynarodowej wobec państwowych systemów prawnych. Konkluzje prezentacji wskazują, że bez reformy materialnego i procesowego prawa karnego, Polska nie sprosta nadchodzącym wyzwaniom i nie wykorzysta w pełni instrumentów, jakie daje jej prawo międzynarodowe do walki z bezkarnością sprawców zbrodni.

dr Agata Kleczkowska

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Czy zakaz groźby użycia siły stał się podstawowym narzędziem polityki międzynarodowej?

Groźby kierowane przez prezydenta USA Donalda Trumpa wobec Danii czy Kuby, nieustająca konfrontacyjna retoryka Rosji wobec państw NATO czy ciągle ostrzeżenia Chin o możliwości interwencji na Tajwanie – to tylko niektóre przykłady z ostatnich miesięcy gróźb użycia siły. Celem referatu będzie znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak te wydarzenia wpływają na zakaz groźby użycia siły jako normę traktatową i zwyczajową.

Referat będzie podzielony na dwie części: w pierwszej przedstawię krótko regulację zakazu groźby użycia siły we współczesnym prawie międzynarodowym. W drugiej części skupię się na omówieniu, czy, a jeśli tak, w jaki sposób, systematyczne naruszenia zakazu groźby użycia siły, takie jak wymienione powyżej, wpływają na jego status i wykładnię.

W konkluzji spróbuję odpowiedzieć na pytanie, czy zakaz groźby użycia siły stał się współcześnie podstawowym narzędziem polityki międzynarodowej, a jeśli tak, to czy w ogóle potrzebna jest norma zakazująca groźby użycia siły.

Panel

„TECHNOLOGIE JAKO ŹRÓDŁO WYZWAŃ REGULACYJNYCH”

Moderator: dr hab. Paweł Podrecki, prof. INP PAN

dr hab. Paweł Podrecki, prof. INP PAN

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Sądy do spraw własności intelektualnej

W dniu 1 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020 poz. 288, dalej: „Ustawa”). Wprowadzone w ustawie przepisy dotyczące postępowania w sprawach własności intelektualnej są nowelizacją, która pozwoliła na zastosowanie szczególnego trybu orzekania w sprawach własności intelektualnej. W środowisku prawniczym wyrażona została zgodna opinia, że w Polsce rozpoczną funkcjonowanie wyspecjalizowane sądy do spraw własności intelektualnej.

Ustawa w znacznym stopniu wpłynęła również na przepisy w prawie własności przemysłowej i prawie autorskim. Istotne znaczenie mają zwłaszcza regulacje środków prawnych, które mogą być wykorzystywane w postępowaniach z zakresu prawa własności intelektualnej. W szczególności można wskazać na nowy kształt przepisów umożliwiających uzyskanie informacji związanych z naruszeniem praw własności intelektualnej oraz przepisy o zabezpieczeniu dowodów. W związku z możliwością wnoszenia powództw wzajemnych i powództw o ustalenie pojawiła się potrzeba przygotowania nowych strategii oraz taktyki prowadzenia procesów sądowych. Warto w tym miejscu przypomnieć, że postulaty dotyczące utworzenia wyspecjalizowanych sądów z zakresu własności intelektualnej były podnoszone od wielu lat i to nie tylko przez wyspecjalizowane stowarzyszenia prawnicze i korporacje zawodowe. Potrzebę w tym zakresie dostrzegli przedsiębiorcy, środowiska artystyczne, organizacje zbiorowego zarządzania, a także przedstawiciele środowiska naukowego.

Ustawa wprowadza nowe pojęcie “spraw własności intelektualnej”, które rozpoznawać będą wyłącznie wyznaczone sądy w szczególnym trybie orzekania. Przepisy o właściwości rzeczowej wprowadzają szeroki katalog, ponieważ obejmują sprawy: ochronę praw autorskich i pokrewnych, o ochronę praw własności przemysłowe (m.in. patentów, praw ochronnych do wzorów użytkowych i znaków towarowych oraz praw z rejestracji wzorów przemysłowych) oraz ochronę innych praw na dobrach niematerialnych. Ponadto, że sprawami własności intelektualnej są także sprawy: zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, o ochronę dóbr osobistych w zakresie, w jakim dotyczy ona wykorzystania dobra osobistego w celu indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług oraz o ochronę dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub wynalazczą.

Podsumowując można stwierdzić, że odrębny tryb postępowania, który prowadzi do utworzenia wydziałów do spraw własności intelektualnej jest uzasadnionym kierunkiem zmian, które polegają na tworzeniu wyspecjalizowanego sądownictwa. Można jednocześnie proponować, aby tworzone jednostki organizacyjne wykorzystywały w szerokim zakresie nowe technologie informatyczne, w szczególności umożliwiające przeprowadzenie e-rozpraw oraz zapewniając elektroniczną komunikację z sądami na zasadzie e-doręczeń.

dr Łukasz Wydra

Uniwersytet Warszawski

Czy można kompleksowo uregulować sztuczną inteligencję? Perspektywa przedmiotowa i podmiotowa

Wystąpienie stanowi próbę zmierzenia się z tematem możliwości kompleksowego uregulowania sztucznej inteligencji na kanwie obowiązujących regulacji, ale też perspektywy przyszłej ingerencji prawodawcy w środowisko sztucznej inteligencji.

Zasadniczy przedmiot wystąpienia obejmuje krytyczną analizę (wybranych) obowiązujących regulacji dot. AI, ale też rozważania nad możliwością i zasadnością prób uregulowania AI w sposób kompleksowy.

Autor przedstawi perspektywę de lege lata (zwłaszcza w kontekście mankamentów tzw. „AI Act”, czy wybranych, dostępnych, regulacji – w tym także soft law), a nadto zastanowi się, na ile takie przyszłe regulacje:

1. powinny być uniwersalne, na poziomie międzynarodowym, a na ile stanowić przedmiot krajowych porządków prawnych;

2. jaką materię powinny obejmować, szczególnie w kontekście ewentualności przyznania sztucznej inteligencji podmiotowości prawnej;

3. mogą być niedoskonałe, a zatem

4. czy w ogóle takie kompleksowe uregulowanie AI jest (a) możliwe, (b) potrzebne.

dr Piotr Ratusznik

Uniwersytet Warszawski

Data pooling jako prywatnoprawny instrument uzyskiwania wartości z dużych zbiorów danych

Celem wystąpienia jest cywilistyczna analiza data poolingu jako instrumentu uzyskiwania wartości z dużych zbiorów danych, zwłaszcza danych nieosobowych. Punkt wyjścia stanowi założenie, że wraz ze wzrostem znaczenia danych w gospodarce cyfrowej rośnie rola prywatnoprawnych mechanizmów ich łączenia, udostępniania i wykorzystywania, w tym data poolingu. Rozwiązanie to należy postrzegać jako umowę nienazwaną służącą długotrwałej kooperacji podmiotów profesjonalnych, której osią konstrukcyjną pozostaje baza danych.

Analizie zostanie poddany charakter prawny danych oraz czynniki wpływające na ich wartość gospodarczą. Szczególna uwaga skupi się na znaczeniu ochrony sui generis baz danych oraz wpływie regulacji unijnych na sytuację prawną uczestników tego rodzaju współpracy. Omówienia wymagają również podstawowe warianty data poolingu, określane jako zamknięty i otwarty.

Oba te warianty co do zasady powinny być oceniane przez odwołanie do konstrukcji umowy spółki cywilnej. Różnice między poolingiem otwartym i zamkniętym dotyczą przede wszystkim sposobu korzystania z puli danych oraz relacji z podmiotami trzecimi. W konsekwencji zasadniczego znaczenia nabierają zagadnienia zarządu bazą danych, podziału korzyści i ciężarów oraz zakończenia współpracy.

Osobnego omówienia wymaga odpowiedzialność za jakość danych w puli. Doniosłość prawną mają zwłaszcza takie cechy danych, jak dostępność, autentyczność, integralność i poufność. Ich brak może prowadzić zarówno do odpowiedzialności kontraktowej, jak i odpowiedzialności z tytułu wad, zależnie od modelu korzystania z puli. Zasygnalizowane zostaną również szczególne trudności związane z odstąpieniem od umów, których przedmiotem są dane. Nierywalizacyjny charakter danych, łatwość ich kopiowania oraz praktyczna niemożność pełnego odwrócenia skutków ich wykorzystania każą bowiem postawić pytanie o granice stosowania klasycznych mechanizmów restytucyjnych prawa cywilnego.

mgr Anna Biernat

Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Granice ochrony wizerunku jako dobra osobistego w kontekście technologii deepfake – analiza konstrukcji roszczeń odszkodowawczych

Dynamiczny rozwój technologii sztucznej inteligencji, w tym narzędzi umożliwiających tworzenie tzw. deepfake’ów, stawia nowe wyzwania przed ochroną dóbr osobistych, w szczególności wizerunku. Celem referatu jest analiza, czy obowiązujące konstrukcje normatywne dotyczące ochrony wizerunku – oparte przede wszystkim na art. 23 i 24 k.c. – pozostają adekwatne wobec zjawiska syntetycznego generowania wizerunku osoby bez jej udziału.

W referacie omówiono przesłanki odpowiedzialności cywilnej za naruszenie wizerunku, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki bezprawności, zgody uprawnionego oraz związku przyczynowego w przypadku wykorzystania technologii deepfake. Przeanalizowano również trudności dowodowe wynikające z charakteru syntetycznych treści oraz ich wpływ na skuteczność dochodzenia roszczeń.

W pracy podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy deepfake stanowi klasyczne naruszenie dobra osobistego, czy też ujawnia ograniczenia dotychczasowego rozumienia wizerunku jako kategorii prawnej.

Analizie poddano także konstrukcję roszczeń odszkodowawczych, wskazując na ich potencjalną nieskuteczność w warunkach anonimowości sprawców, trudności dowodowych oraz globalnego charakteru rozpowszechniania treści cyfrowych. Przeprowadzono analizę źródeł zastanych w stosunku do źródeł prawa. wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną przez zastosowanie odpowiednich przepisów prawa prywatnego w szczególności prawa cywilnego i autorskiego oraz odwołanie się do orzecznictwa krajowego i poglądów doktryny, która umożliwiła krytyczną analizę przepisów prawa w kontekście ochrony prawa do wizerunku.

W konkluzji wskazano, że przepisy prawa krajowego z jednej strony zapewniają ochronę wizerunku przed utrwalaniem i rozpowszechnianiem w materiałach deepfake’owych, ale z drugiej strony regulacje te mogą powodować poważne wątpliwości w doktrynie oraz rozbieżności w orzecznictwie.

Panel

„OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W LIFE SCIENCE”

Moderator: dr hab. Helena Żakowska-Henzler, prof. INP PAN

dr Żaneta Zemła-Pacud

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

dr hab. Bogusław Lackoroński, prof. IWS

Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Uniwersytet Warszawski

Wyłączności regulacyjne na leki z perspektywy prawa prywatnego

Z uwagi na hybrydowy charakter przepisów prawa UE dotyczących wyłączności regulacyjnych na leki w teorii i praktyce pojawiają się istotne kwestie wynikające z wątpliwości, do jakiego stopnia mają one publiczno-, a w jakim zakresie prywatnoprawny charakter. Sposób rozstrzygania tych wątpliwości wpływa na charakter praw podmiotowych przysługujących uprawnionym z tytułu wyłączności, ich treść, zakres ochrony oraz spektrum dostępnych środków ochrony prawnej. Zależnie od tego, w jakim stopniu w regulacji wyłączności na leki będzie się dostrzegać jedynie aspekty publicznoprawne, a w jakim prywatnoprawne, różna będzie dostępność ogólnych zasad i instytucji prawa własności intelektualnej mających ustalony kształt i sposób oddziaływania na sporne interesy uczestników obrotu cywilnoprawnego na rynku farmaceutycznym. Zakwalifikowanie tej regulacji przede wszystkim jako publicznoprawnej bardzo ograniczyłoby możliwości posługiwania się elastycznymi mechanizmami prywatnoprawnymi pozwalającymi osiągać względną równowagę pomiędzy skuteczną ochroną uprawnionych z tytułu wyłączności regulacyjnych na leki oraz interesami innych uczestników obrotu na rynku farmaceutycznym. Prywatnoprawne aspekty regulacji dotyczących wyłączności na leki nie mogą być przyjmowane w takim zakresie, w jakim byłoby to nie do pogodzenia z brzmieniem lub funkcją analizowanych przepisów. Należy jednak podkreślić, że ich publicznoprawny rys nie powinien stanowić podstawy do wykluczania na zasadzie rozumowania a contrario prywatnoprawnej kwalifikacji wyłączności regulacyjnych na leki oraz stosowania do nich prywatnoprawnych środków ochrony prawnej uregulowanych w przepisach ogólnych w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w sprzeczności z przepisami prawa UE.

Celem naszego koreferatu jest zaprezentowanie obszarów, w których nie powinno się wykluczać możliwości prywatnoprawnej kwalifikacji praw i przyjmowania wszystkich wiążących się z tym konsekwencji oraz obszarów, w których może to rodzić wątpliwości. Powyższe zagadnienia budzą wątpliwości, które są przedmiotem orzekania nie tylko przez sądy krajowe, w szczególności niemieckie, lecz również przez Trybunał Sprawiedliwości UE. Tytułem przykładu można podać pytanie prejudycjalne zadane przez sąd w Monachium I dnia 27 listopada 2024 roku, które zostało złożone do rozpoznania przez TSUE w sprawie C-814/24, Alexion Pharma Germany GmbH vs. Amgen Technology (Ireland) Unlimited Company, AMGEN GmbH. Wprawdzie sprawa ta dotyczyła wyłączności rynkowej na leki sieroce, ale jej istota sprowadzała się do pytania o możliwość powołania się na nią na drodze cywilnej wobec osób trzecich.

Na tle zaprezentowanych ustaleń sygnalizujemy inne jeszcze obszary interferencji pomiędzy reżimem publiczno- i prywatnoprawnym w odniesieniu do ochrony własności intelektualnej w se. Jest to m.in. (i) wzrastająca rola kompetencji organów regulacyjnych w podejmowaniu decyzji o zakresie praw wyłącznych (m.in. przedłużenie pediatryczne i biotechnologiczne dodatkowego prawa ochronnego), (ii) oderwanie prawa wyłącznego do dobra niematerialnego od przedmiotu prawa (instytucja zbywalnego bonu na wyłączność danych) i (iii) niepełna regulacja normatywna instytucji unijnych w obszarze własności intelektualnej (unijny system oznaczeń geograficznych).

prof. dr hab. Krystyna Szczepanowska-Kozłowska

Uniwersytet Warszawski

Od substancji chemicznej do algorytmu. Dokąd zmierza prawo patentowe w sektorze Life Science?

Sektor life science obejmujący biotechnologię, farmację, genomikę i medycynę w istotny sposób przyczynił się do głębokich i zasadniczych zmian w prawie patentowym. Pojęcia i koncepcje prawa patentowego powstałe z myślą o tradycyjnych wynalazkach, takich jak substancje chemiczne, musiały ulec zmianie. To ten sektor doprowadził do powstania nowego typu wynalazku dla substancji (zastosowanie medyczne). Jednocześnie w związku z rozwojem biotechnologii zaczęto patentować organizmy żywe, co było zasadniczym przełomem i ostatecznym pożegnaniem z tradycyjnym w prawie patentowym rozróżnieniem pomiędzy wynalazkiem a odkryciem. Szczególnego znaczenia nabrało pytanie nie tylko o aspekty etyczne, ale także o granice patentowania. System patentowy nie do końca poradził sobie już z tymi wyzwaniami, co skutkuje immanentną niepewnością co do możliwości uzyskania ochrony i jej zakresu. Jednocześnie staje on przed nowymi wyzwaniami związanymi z pojawieniem się rozwiązań opierających się na danych, algorytmach lub złożonych procesach biologicznych (np. terapie genowe). Rozwiązania te nie tylko odzwierciedlają trudności w określeniu co jest wynalazkiem, ale podważają aksjologiczną podstawę prawa patentowego jakim jest konieczność dostatecznego ujawnienia rozwiązania, które ma być chronione. Celem wystąpienia jest pokazanie wyzwań stojących przed prawem patentowym, związanych z rozwojem technologicznym w sektorze life science, zidentyfikowanie podstawowych problemów oraz zarysowanie dalszych kierunków rozwoju prawa patentowego, w tym: konieczność integracji prawa patentowego z regulacjami dotyczącymi danych i AI, powstania nowych modeli ochrony dla wynalazków opartych na danych, a także rozwój mechanizmów wzmacniających ochronę interesu publicznego.

Dr Tomasz Zimny

Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Spór o ochronę patentową roślin w Europie. Rola i postrzeganie interesu publicznego w debacie nad kształtem rozporządzenia w sprawie NGT

Wraz z publikacją w lipcu 2023 r. projektu rozporządzenia w sprawie roślin uzyskanych przy wykorzystaniu nowych technik genomowych (NGT) uległ intensyfikacji spór o zasadność ochrony patentowej roślin, a także o wpływ jaki istnienie tej ochrony w obecnym kształcie może mieć na sektor hodowli roślin i produkcji rolnej. Skala problemów z odpowiednim wyważeniem interesów hodowców oraz rolników może wzrosnąć w związku ze spodziewanym upowszechnieniem wykorzystania roślin NGT na wspólnym rynku.

W wystąpieniu dokonuję analizy oraz porównania rozwiązań legislacyjnych dotyczących zmian w prawie patentowym proponowanych w toku prac nad rozporządzeniem w sprawie roślin NGT, w celu identyfikacji interesu publicznego postrzeganego jako uzasadnienie ich wprowadzenia. Wstępne ustalenia wskazują, że propozycje rozwiązań nie były poprzedzone analizą wpływu na dobra i wartości, których ochrona leży w interesie publicznym i wskazywana jest jako cel rozporządzenia (np. ochrona zdrowia, środowiska, innowacyjność i konkurencyjność).

mgr Katarzyna Krupska

Uniwersytet w Białymstoku

Ochrona prawna odmian roślin a system oznaczeń geograficznych – między innowacją a tradycją w sektorze rolnospożywczym

Ochrona prawna odmian roślin sprzyja rozwojowi nowych, ulepszonych genetycznie odmian o wysokiej wydajności, odporności i jakości. Z kolei oznaczenia geograficzne koncentrują się na ochronie produktów, których cechy wynikają z unikalnych warunków środowiskowych oraz utrwalonych praktyk produkcyjnych w określonych regionach. Celem wystąpienia jest ukazanie, w jaki sposób oznaczenia geograficzne i ochrona prawna odmian roślin funkcjonują równolegle w sektorze rolnospożywczym oraz w jakim stopniu mogą się uzupełniać. Szczególną uwagę poświęcono sytuacjom, w których konkretne odmiany roślin stanowią jednocześnie chronione oznaczenie geograficzne, co prowadzi do złożonych zależności między ochroną prawną odmian roślin a oznaczeniami słownymi zarejestrowanymi jako oznaczenia geograficzne.

W wystąpieniu wskazano, że system ochrony prawnej odmian roślin wspiera innowacyjność i postęp technologiczny w rolnictwie, natomiast oznaczenia geograficzne wzmacniają ochronę dziedzictwa kulturowego, lokalnej tożsamości i tradycyjnych metod produkcji. W konkluzji podkreślono potrzebę równoważenia obu podejść w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju sektora rolnospożywczego, ochrony różnorodności biologicznej oraz utrzymania wysokiej jakości produktów rolnych. Na potrzeby wystąpienia analizie poddano literaturę w zakresie ochrony prawnej odmian roślin i oznaczeń geograficznych, a także wnioski rejestracyjne oznaczeń słownych zarejestrowanych jako oznaczenia geograficzne.

MMXXVI

Program