Projekt nr UMO-2025/57/B/HS5/00559 finansowany ze środków NCN
Projekt realizowany w latach: 2026–2030
Kierowniczka projektu: dr Małgorzata Kozak
Cel projektu
Projekt ma na celu zbadanie, w jaki sposób instytucje pozawiększościowe (non-majoritarian institutions, NMIs), takie jak organy regulacyjne i nadzorcze, mogą wspierać ochronę praworządności w warunkach transformacji cyfrowej i napięć dotyczących standardów demokratycznych. Punktem wyjścia jest założenie, że nowe unijne regulacje cyfrowe powierzają organom krajowym coraz szersze kompetencje w obszarach obejmujących ochronę danych, media, konkurencję, platformy cyfrowe oraz sztuczną inteligencję.
Projekt koncentruje się na Polsce jako studium przypadku państwa, w którym pojawiły się pytania dotyczące niezależności, odpowiedzialności oraz skuteczności działania organów regulacyjnych. Celem projektu jest opracowanie ram analitycznych pozwalających ocenić zdolność tych instytucji do wykonywania swoich funkcji w sposób zgodny z wymogami prawa Unii Europejskiej i zasadami dobrego zarządzania regulacyjnego (good agency principles). Projekt zmierza również do sformułowania rekomendacji dotyczących zmian prawnych i instytucjonalnych mogących wzmacniać funkcjonowanie tych organów.
Badania
Badania koncentrują się na analizie funkcjonowania polskich instytucji pozawiększościowych odpowiedzialnych za wdrażanie i egzekwowanie unijnych regulacji cyfrowych, w szczególności Aktu o usługach cyfrowych (DSA), Aktu o rynkach cyfrowych (DMA), Europejskiego aktu o wolności mediów (EMFA), ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO), dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych (AVMSD) oraz Aktu w sprawie sztucznej inteligencji.
Projekt obejmuje analizę działalności wybranych organów, takich jak Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urząd Komunikacji Elektronicznej, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Urząd Ochrony Danych Osobowych oraz przyszły organ odpowiedzialny za nadzór nad sztuczną inteligencją. Badania wykraczają poza klasyczną analizę prawną i obejmują również komponent empiryczny oparty na wywiadach z przedstawicielami organów regulacyjnych, ekspertami i interesariuszami.
Celem jest zrozumienie, w jaki sposób rozwiązania instytucjonalne wpływają na niezależność, odpowiedzialność i legitymizację organów regulacyjnych oraz na ich zdolność do reagowania na wyzwania związane z dezinformacją, moderowaniem treści, ochroną danych, mediami i funkcjonowaniem rynków cyfrowych. Wyniki badań pozwolą na opracowanie propozycji zmian wzmacniających skuteczność i odporność krajowych struktur regulacyjnych.
Znaczenie badań dla tworzenia i stosowania prawa
Projekt proponuje przekrojowe podejście do badania instytucji pozawiększościowych w kontekście nowych regulacji cyfrowych. Po pierwsze, rozwija ramy analityczne umożliwiające ocenę niezależności, odpowiedzialności i legitymizacji organów regulacyjnych z uwzględnieniem prawa Unii Europejskiej oraz zasad dobrego zarządzania regulacyjnego. Wypełnia tym samym lukę badawczą dotyczącą funkcjonowania instytucji odpowiedzialnych za egzekwowanie regulacji cyfrowych w warunkach osłabienia standardów praworządności.
Po drugie, projekt rozwija podejście postrzegające organy regulacyjne nie wyłącznie jako instytucje techniczne, ale również jako podmioty wspierające ochronę wartości demokratycznych. Wyniki badań dostarczą wiedzy istotnej dla naukowców, organów publicznych i prawodawców oraz posłużą do opracowania konkretnych rekomendacji dotyczących kształtowania krajowych modeli regulacyjnych w Polsce i innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.