Opis projektu:
Celem projektu jest organizacja jdnodniowej konferencji krajowej „Skuteczność prawa Unii Europejskiej w polskim porządku prawnym”, która ma w założeniu:
1) stworzyć płaszczyznę prezentacji wyników badań polskiej nauki w obszarze zapewniania, by w polskim porządku prawnym możliwe było skuteczne realizowanie celów wyznaczonych w prawie UE, tzn. w Traktatach stanowiących podstawę jej funkcjonowania (Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) oraz w aktach pochodnego prawa UE, w szczególności dyrektyw i rozporządzeń);
2) stworzyć płaszczyznę dyskusji na temat teoretycznych podstaw skuteczności prawa UE w krajowym porządku prawnym (zwłaszcza w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) oraz praktycznych implikacji dla stosowania tego prawa w polskim porządku prawnym;
3) zintensyfikować dialog pomiędzy osobami reprezentującymi naukę oraz reprezentującymi praktykę stosowania prawa, w szczególności sędziów, radców prawnych, adwokatów, notariuszy oraz studentów i doktorantów prawa; projekt ma na celu prezentację wyników badań polskiej nauki w obszarze skuteczności prawa UE w krajowym porządku prawnym.
Konferencja będzie miała charakter krajowy, co jest uzasadnione jej tematem i problematyką. Osoby uczestniczące będą reprezentować co najmniej 5 ośrodków akademickich. Językiem konferencji będzie język polski. Przewidywana liczba uczestników ogółem: wstępnie potwierdzono udział 20 osób wygłaszających referaty. Planuje się udział łącznie 160 osób na miejscu oraz kolejnych 100 online. Konferencja będzie bezpłatna dla wszystkich uczestników. Zostanie zorganizowana w II kwartale 2026 roku.
Konferencja została podzielona na trzy bloki tematyczne:
1) instrumenty zapewnienia skuteczności prawa UE w krajowym porządku prawnym (w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów);
2) Zasady ogólne prawa UE w krajowym porządku prawnym w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów (w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów);
3) szczególne aspekty skuteczności prawa UE w postępowaniach karnych, cywilnych, z zakresu prawa pracy oraz przed sądami administracyjnymi.
Tematyka planowanej konferencji koresponduje z najnowszymi trendami badawczymi w skali Europy, a nawet globalnej, które koncentrują się na badaniach, w jaki sposób zapewnić, by prawo stanowione realizowało zamierzone w nim cele. Badania nad stosowaniem prawa przez sądy krajowe prowadzą wiodące ośrodki naukowe w państwach Unii Europejskiej (European University Institute we Florencji, iCourts – Centre of Excellence for International Courts and Governance). W INP PAN od 2020 r. działa Centrum Badań nad Sądowym Stosowaniem Prawa UE, w ramach którego prowadzone są badania naukowe zbieżne z ww. trendem badawczym. Kierowniczką Centrum jest prof. dr hab. Monika Szwarc, która będzie odpowiedzialna za realizację niniejszego projektu – wraz z osobami wchodzącymi w skład Komitetu Naukowego konferencji.
Publikowane są również monografie prezentujące dorobek nauki i sądów krajowych z zakresu różnych aspektów skuteczności prawa, w tym prawa UE w krajowych porządkach prawnych. Do rozwoju badań w tym obszarze niewątpliwie przyczynia się aktywność sądów krajowym kierujących pytania prejudycjalne (art. 267 TFUE) oraz Trybunału Sprawiedliwości UE orzekającego w odpowiedzi na te pytania. Istotne jest badanie tego dorobku oraz wyciąganie wniosków na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że jako państwo członkowskie UE Polska jest zobowiązana wypełniać zobowiązania traktatowe, dlatego kwestia w jaki sposób prawo UE jest stosowane w polskich sądach należy do kluczowych obszarów badawczych nauki prawa.
Planowane jest zaproszenie osób reprezentujących Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (co podniesie niewątpliwie rangę wydarzenia i podkreśli wagę współpracy sądów polskich z TSUE) oraz osób reprezentujących środowisko naukowe z wydziałów prawa wiodących ośrodków akademickich w Polsce, w szczególności Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego, a także osób reprezentujących Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy. Często osoby te jednocześnie są uznanymi badaczami w naukach prawnych oraz reprezentują wymiar sprawiedliwości w Polsce. Wstępne uzgodnienia udziału pozwalają przyjąć, że zaproszenia zostaną przyjęte.
Prof. dr hab. Monika Szwarc oraz członkinie Komitetu Naukowego są uznanymi badaczkami w dziedzinie prawa Unii Europejskiej, prawa karnego i prawa międzynarodowego, współpracującymi z wieloma ośrodkami naukowymi. Dzięki tym kontaktom możliwe będzie zagwarantowanie reprezentatywnego składu prelegentek i prelegentów, zarówno pod względem płci, wieku oraz różnorodności geograficznej.
Koncepcja konferencji opiera się na bardzo pozytywnym doświadczeniu w organizacji konferencji w poprzednich latach. W szczególności, w 2024 roku INP PAN (prof. dr hab. Monika Szwarc wraz ze współpracowniczkami) zorganizowała konferencję naukową z okazji 20-lecia akcesji Polski do UE „Prawne aspekty członkostwa Polski w UE”, która cieszyła się ogromnym zainteresowaniem. Wówczas zaproszenie do udziału w konferencji przyjęły osoby reprezentujące Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (prof. Maciej Szpunar, pierwszy rzecznik generalny; prof. Krystyna Kowalik-Bańczyk, sędzia Sądu UE i prezes VII izby tego sądu) oraz wybitni przedstawiciele i przedstawicielki polskiej nauki. Rejestracja online na wydarzenie (140 miejsc w salach Pałacu Staszica) zakończyła się w ciągu 2 dni od rozpoczęcia rejestracji. Łącznie w konferencji wówczas wzięło udział ok. 140 osób (na miejscu) oraz ok 100 online.
Komitet Naukowy konferencji tworzą:
– Prof. dr hab. Monika Szwarc (INP PAN) – przewodnicząca komitetu
– Prof. dr hab. Celina Nowak (INP PAN)
– Dr hab. Monika Domańska, prof. INP PAN (INP PAN)
– Dr hab. Karolina Wierczyńska, prof. INP PAN (INP PAN)
– Dr Agnieszka Sołtys, INP PAN – sekretarz komitetu
Komitet Naukowy bieżącego projektu gwarantuje ponownie, że zaproszenie do udziału w konferencji przyjmą członkowie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (planowany jest wykład inauguracyjny oraz udział tych osób w panelach), a także osoby reprezentujące środowisko naukowe oraz sądownictwo polskie (zwłaszcza Naczelny Sąd Administracyjny i Sąd Najwyższy). Na podstawie powyżej opisanych doświadczeń spodziewane jest ponownie duże zainteresowanie udziałem w konferencji. Z tego względu ponownie przewidziano możliwość udziału na miejscu oraz transmisję online obrad konferencyjnych.
Konferencja jest przewidziana jako wydarzenie otwarte, przy czym ze względu na ograniczoną liczbę miejsc w sali konferencyjnej wymagana będzie uprzednia rejestracja. Uczestnictwo w konferencji będzie wolne od opłat. Informacje na temat konferencji będą szeroko upowszechniane – w drodze zaproszenia na wydziały prawa uczelni wyższych, na stronie internetowej Instytutu i poprzez Polskie Stowarzyszenie Prawa Europejskiego.
W ramach upowszechniania wyników projektu zaplanowano przygotowanie sprawozdania z konferencji i jego publikację w jednym z wiodących czasopism prawniczych w Polsce (np. Państwo i Prawo).
Konferencja obejmie trzy zadania:
Zadanie 1 – czynności organizacyjne o charakterze przygotowawczym, niezbędne do organizacji konferencji naukowej. Ustalenie dokładnego terminu konferencji zależne jest od terminarza zaproszonych wstępnie osób oraz od dostępności sal konferencyjnych. Wstępnie wydarzenie planuje się na kwiecień 2026 r. Po ustaleniu dokładnego terminu konferencji, zostanie przygotowany elektroniczny program konferencji, plakat oraz zaproszenia, które członkowie Komitetu Naukowego roześlą do ośrodków akademickich za pomocą poczty elektronicznej. Materiały te zostaną również opublikowane na stronie INP PAN i w mediach społecznościowych. Rejestracja zostanie uruchomiona przez formularz online (z uwagi na ograniczoną liczbę miejsc). Rejestrację uczestników konferencji w dniu wydarzenia oraz wydawanie materiałów konferencyjnych zapewnią pracownicy administracyjni INP PAN.
Zadanie 2 – Jednodniowa krajowa konferencja naukowa w Pałacu Staszica w Warszawie będzie podzielona na 2 sesje plenarne oraz 4 sesje równoległe. Łącznie trzy bloki tematyczne:
1) instrumenty zapewnienia skuteczności prawa UE w krajowym porządku prawnym (w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów);
2) Zasady ogólne prawa UE w krajowym porządku prawnym w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów (w świetle orzecznictwa TSUE i polskich sądów);
3) szczególne aspekty skuteczności prawa UE w postępowaniach karnych, cywilnych, z zakresu prawa pracy oraz przed sądami administracyjnymi.
Osobom uczestniczącym zostaną wydane materiały promocyjne oraz zostanie zapewniony catering – przerwy kawowe oraz lunch. Osoby wygłaszające referaty spoza Warszawy będą miały zapewniony nocleg (maksymalnie 10 uczestników). Zaplanowano również uroczystą kolację, która będzie okazją do rozwijania kontaktów naukowych.
Zadanie 3 – podsumowanie krajowej konferencji naukowej i upowszechnianie wyników w formie przygotowania sprawozdania pokonferencyjnego. Zadanie to będzie skupiać się na podsumowaniu wydarzenia (na stronie internetowej INP PAN, w mediach społecznościowych), jego rozliczeniu finansowym oraz przygotowaniu sprawozdania z konferencji.
Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Wektory Nauki