Strona główna » Badania naukowe » Reforma prawa wykroczeń

Reforma prawa wykroczeń

Logo NCN
Informacje ogólne

Celem projektu jest identyfikacja i opis niedoskonałości polskiego prawa wykroczeń oraz sformułowanie propozycji jego reformy. Wychodzi się przy tym z założenia, że prawo to charakteryzuje się licznymi wadliwościami i wymaga zmian. Założenie to wynika z przeprowadzonych już wstępnych analiz systemu prawa wykroczeń i jego poszczególnych instytucji.

W projekcie przyjmuje się, że reforma prawa wykroczeń powinna być rozważana w dwóch płaszczyznach. Takie ustalenie wynika z uwzględnienia realiów społeczno-politycznych, praktyki legislacyjnej, dotychczasowej postawy ustawodawcy w zakresie zmian prawa wykroczeń, a także z konieczności zapewnienia praktycznych i aplikacyjnych walorów projektu badawczego. Chodzi o to, że zasadnicza reforma modelu prawa wykroczeń to wciąż odległa i mało wyraźna przyszłość i stąd rozważania na ten temat, choć bardzo pożądane i konieczne w wymiarze naukowym, mają mniejsze znaczenie praktyczne i aplikacyjne. Natomiast poważny walor praktyczny i aplikacyjny mają propozycje zmian w ramach aktualnego modelu prawa wykroczeń. Zmiany takie są pilnie pożądane, a jednocześnie możliwe do przeprowadzenia już teraz poprzez nowelizację obowiązującego Kodeksu wykroczeń i pozakodeksowego prawa wykroczeń. I dlatego też, proponując reformę prawa wykroczeń, nie można ograniczyć się do przedstawienia postulatów zmian modelowych. Konieczne jest również przedstawienie propozycji pilnie potrzebnych zmian w ramach aktualnego modelu prawa wykroczeń.


Badania

Wskazany cel prowadzonych badań i poczynione założenia determinują specyfikę projektu badawczego. Specyfika ta polega na tym, że projekt obejmuje dwa obszary badawcze. Obszar pierwszy to szczegółowa analiza obowiązującego prawa wykroczeń (kodeksowego i pozakodeksowego) w celu identyfikacji tego, co powinno być w nim jak najszybciej zmienione (udoskonalone). Przy czym idzie tu o zmiany w ramach aktualnego modelu prawa wykroczeń, potrzebne tu i teraz (np. usunięcie dysfunkcjonalności i wyeliminowanie oczywistych archaizmów, dostosowanie regulacji do standardów konstytucyjnych i konwencyjnych, uspójnienie prawa wykroczeń i prawa karnego sensu stricto). W ramach przedstawianego wątku badawczego zostaną zidentyfikowane i omówione problemy wymagające interwencji ustawodawczej, a następnie zostaną przedstawione w tym zakresie konkretne postulaty de lege ferenda. Taki materiał badawczy będzie mógł stanowić podstawę dla podjęcia bieżących prac legislacyjnych.

Drugi obszar badawczy ma charakter bardziej ogólny i jest poświęcony dalszej przyszłości prawa wykroczeń. Prowadzone tu rozważania będą skoncentrowane na możliwych kierunkach rozwoju prawa wykroczeń i będą służyć poszukiwaniom optymalnego modelu reakcji na drobniejsze czyny zabronione. Tym samym rozważania te, w odróżnieniu od pierwszego obszaru badawczego, nie będą ograniczały się do obowiązującego stanu prawnego, ale będą nawiązywały do kwestii ogólniejszych, jak np. istota wykroczenia, klasyfikacja różnego rodzaju czynów zabronionych, struktura prawa represyjnego i miejsce prawa wykroczeń w tej strukturze. W ramach drugiego obszaru badawczego należy przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie o sens i potrzebę dalszego utrzymywania prawa wykroczeń jako odrębnej gałęzi prawa. Zweryfikowania wymagają postulaty likwidacji tej gałęzi prawa, co miałoby wiązać się z przeniesieniem części typów wykroczeń do prawa karnego sensu strcito i uczynieniem ich występkami oraz przekwalifikowaniem pozostałych typów wykroczeń w delikty administracyjne zagrożone karą pieniężną.


Znaczenie badań w wymiarze społecznym, naukowym i legislacyjnym

Prawo wykroczeń stanowi ważny element systemu prawa represyjnego i ma istotne znaczenie dla funkcjonowania społeczeństwa i poszczególnych jednostek. Z jednej strony ma ono wszak zapewniać ochronę przed drobniejszymi, aczkolwiek uciążliwymi i stosunkowo częstymi naruszeniami porządku prawnego, z drugiej zaś gwarantować poszanowanie praw człowieka. Stąd też jest społecznie pożądane zapewnienie odpowiedniego, wolnego od wad i dysfunkcjonalności, kształtu prawa wykroczeń. Tymczasem obecny stan tego prawa razi niedoskonałością, co jednak nie spotkało się jeszcze z odpowiednią reakcją nauki prawa. Nie podjęto bowiem jak dotąd szerszych badań poświęconych reformie prawa wykroczeń, które mogłyby być wykorzystane w pracach legislacyjnych. Powyższe zdaje się wskazywać na doniosłość przedstawianego projektu badawczego w wymiarze społecznym, naukowym i legislacyjnym.