Zakład – Centrum Badań nad Prawem Dotyczącym Rodziny

O Zakładzie:

Zespół Prawa Rodzinnego w strukturze INP PAN został powołany w 1973 r. Od lat 90 XX w. funkcjonował jako Poznańskie Centrum Prawa Rodzinnego i Praw Dziecka, a w roku 2024 dokonano zmiany nazwy na Centrum Badań nad Prawem Dotyczącym Rodziny.

Kierownikami zespołu byli kolejno prof. dr hab. Zbigniew Radwański, oraz prof. dr hab. Tadeusz Smyczyński. Obecnie funkcję tę pełni prof. INP PAN dr hab. Marek Andrzejewski.

Szczególnym osiągnięciem dla Centrum było stworzenie projektu Konwencji o Prawach dziecka na zlecenie Ministra Spraw Zagranicznych. Dokument opracowany przez dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego stał się punktem wyjściowym dla prac nad ostateczną wersją umowy międzynarodowej, która została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r. Pan Profesor był ponadto m.in. redaktorem 11. i 12. tomu Systemu Prawa Prywatnego „Prawo rodzinne i opiekuńcze”. Jest też autorem podręcznika „Prawo rodzinne i opiekuńcze”, którego ukazało się 12 wydań (od dwóch wydań sygnowany też przez M. Andrzejewskiego).

---

Obszary badawcze

Problematyka prac badawczych prowadzonych w Centrum skupia się wokół klasycznego działu cywilistyki, jakim jest prawo rodzinne. W sposób szczególny dotyczy zatem osobistych i majątkowych konsekwencji wynikających z relacji rodzinnych takich jak małżeństwo, pokrewieństwo, czy przysposobienie. Obejmuje więc między innymi: przesłanki i skutki prawne zawarcia małżeństwa, stosunki majątkowe małżeńskie, rozwody, filiację, treść władzy rodzicielskiej i ingerencje w jej sprawowanie, pieczę zastępczą, alimentację, opiekę prawną, a także prawo spadkowe – dziedziczenie czy prawo do zachowku.

Zainteresowania naukowe pracowników Centrum wykraczają jednak poza czysto cywilistyczne aspekty funkcjonowania rodziny, co stanowi wyraz przekonania o konieczności dostrzeżenia obszaru regulacji prawnej trafnie nazwanego prawem dotyczącym rodziny. Prowadzone badania dotyczą zatem także zagadnień proceduralnych i funkcjonowania sądów rodzinnych oraz wszystkich organów administracji państwowej czy organizacji pozarządowych mających wpływ na rodzinę (problematyka konstytucyjna, prawno-człowiecza, dotycząca wielu obszarów prawa administracyjnego).

Członkowie Centrum prowadzą działalność dydaktyczną, ekspercką i popularyzatorską.

---

Zrealizowane granty:

1. Małoletni wobec rodziców i państwa. Współczesne, polskie uwarunkowania prawe realizacji zasad dobra dziecka oraz partycypacji. Kierownik – dr hab. Marek Andrzejewski, Prof. INP PAN, wykonawcy pracujący w Centrum – dr hab. Małgorzata Łączkowska-Porawska, Prof. INP PAN, dr Anna Urbańska-Łukaszewicz. Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (UMO-2015/19/B/HS5/03014, realizacja 2016-2019).

---

Inne inicjatywy naukowe:

Centrum organizuje lub współorganizuje konferencje i seminaria naukowe, których celem jest integrowanie i wymiana myśli pomiędzy przedstawicielami różnych ośrodków naukowych zajmujących się badaniami w zakresie prawa rodzinnego, ale także osób reprezentujących inne grupy zawodowe zaangażowane w pomoc rodzinie (sędziowie, kuratorzy sądowi, adwokaci). Ze względu na bardzo istotny walor interdyscyplinarnego podejścia do problematyki rodzinnej w wydarzeniach biorą udział również przedstawiciele innych dziedzin naukowych (psychologowie, pedagodzy). W minionych latach z inicjatywy Centrum odbyły się:

1. Uroczystości z okazji jubileuszu Prof. dr. hab. Tadeusza Smyczyńskiego zorganizowana w maju 2008r. wraz z władzami Wydziału Prawa i Administracji UAM w Poznaniu oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego.
2. Konferencja Prawne i pozaprawne aspekty adopcji zorganizowana wraz z Wyższą Szkołę Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu 27 listopada 2008 r.
3. Konferencja Aktualne problemy prawa rodzinnego organizowana przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wyższą Szkołę Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu oraz Centrum Prawa Rodzinnego i Praw Dziecka Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk 23 czerwca 2009 r.
4. Konferencja Prawa dziecka – konteksty prawne i pedagogiczne zorganizowana 7 grudnia 2009r., wraz z Wydziałem Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Terenowym Komitetem Ochrony Praw Dziecka
5. III Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego -Rodzina i związki dla niej alternatywne – ochrona życia rodzinnego i prywatnego, Poznań 11 marca 2019r.
6. V Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego – Spór o istotę władzy rodzicielskiej. Aktualne potrzeby i wymagania przyszłości organizowane wraz z Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości, 14 stycznia 2020.
7. VI Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego – Rodzinnoprawne aspekty relacji rodzice-małoletnie dzieci, 25 listopada 2021.
8. VII Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego – Porozmawiajmy o pieniądzach, czyli rodzinne prawo majątkowe, 9 czerwca 2022.
9. XI Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego – Obowiązki w rodzinie, 3 kwietnia 2025.
10. XII Ogólnopolskie Seminarium Prawa Rodzinnego – Wpływ wychowawczy osób trzecich na małoletniego, 11 grudnia 2025 r.

---

Współpraca naukowa

Centrum Badań nad Prawem Dotyczącym Rodziny współpracuje z takimi ośrodkami naukowymi jak: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Rzeszowski, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Instytut Prawa Porównawczego im. F. Madla w Budapeszcie, Akademia Środkowoeuropejska w Miszkolcu.